ترجمه کلمه به کلمه :
- هَیْهَاتَ : بسیار دور است ، محال است
- مِنْ : از
- نَیْلِ : به دست آوردن ، رسیدن ، دسترسی
- اَلسَّعَادَهِ : خوشبختی ، رستگاری ، سعادت
- اَلسُّکُونُ : آرام گرفتن ، تکیه کردن ، تمایل یافتن
- إِلَى : به سوی ، به
- اَلْهُوَیْنَا : سستی ، مسامحه ، سهلانگاری ، کندی در کار
- وَ اَلْبَطَالَهِ : و بطالت ، بی هدفی ، بیهودگی ، نداشتن کار مفید
این کلام حکیمانه ، یک اصل بنیادین در فلسفه زندگی فعال و پویای انسانی را تبیین میکند . جمله با کلمه «هَیْهَاتَ» آغاز میشود ؛ این واژه ، قویترین تعبیر برای بیان دوری و امتناع است و نشان میدهد که میان دو مفهوم سعادت و سستی ، تضادی مطلق و آشتیناپذیر وجود دارد .
موانع سعادت
حکمت فوق ، به طور مشخص دو مانع اصلی در مسیر نیل به سعادت را معرفی میکند که عبارتند از :
- السُّکُونُ إِلَى الْهُوَیْنَا (تکیه بر سستی و مسامحه) :
«هُوَینا» به معنای سهلانگاری ، بیخیالی و فقدان جدیت در امور است . منظور از «سُکون» در اینجا صرفاً استراحت فیزیکی نیست ، بلکه یک گرایش روانی و یک شیوه زندگی است که در آن فرد از پذیرش مسئولیتهای دشوار و انجام تعهدات خود شانه خالی میکند . کسی که قلب و ذهن خود را به این سستی عادت دهد ، هرگز انگیزه لازم برای عبور از چالشها و رسیدن به قلههای موفقیت را نخواهد یافت .
- وَ الْبَطَالَهِ (و بطالت) :
«بَطالَه» فراتر از بیکاری اقتصادی است ؛ به معنای بیهودگی و تعطیل نمودن نیروی خلاقه و بالقوه انسانی است . انسان موجودی فعال و پویاست ؛ بیکاری نه تنها موجب فقر مادی ، بلکه منجر به رکود ذهنی ، پژمردگی روح و تخریب شخصیت میشود . فعالیت هدفمند (اعم از کار ، تلاش فکری ، و تهذیب نفس) سوخت موتور سعادت است و بطالت ، اضمحلال تدریجی تواناییها را در پی دارد .
پیام محوری حدیث
این کلام ، سعادت را نه یک موهبت اتفاقی یا ارثی ، بلکه نتیجه مستقیم تلاش مستمر و فعالیت معنادار میداند . سعادت حقیقی در گرو ساختن ، یادگیری ، خدمت و پیشرفت حاصل میشود .
نتیجهگیری :
حدیث «هَیْهَاتَ مِنْ نَیْلِ اَلسَّعَادَهِ اَلسُّکُونُ إِلَى اَلْهُوَیْنَا وَ اَلْبَطَالَهِ» اعلام میدارد که اگر فردی ، آسودگیِ توأم با سستی و بیهودگی را برگزیند ، در واقع خود را از مسیر دستیابی به رستگاری دور کرده . سعادت ، مُزد کسانی است که با جدیت ، برنامهریزی و کار مفید ، موانع را پشت سر میگذارند و هرگز در دام راحتطلبیِ ویرانگر و بیعملی گرفتار نمیشوند .
