ترجمه کلمه به کلمه :
- إِذَا : زمانی که / هرگاه
- کَرُمَ : کریم شد / با کرامت شد / شریف شد
- أَصْلُ : ریشه / نَسب / اصالت
- الرَّجُلِ : مرد
- کَرُمَ : کریم شد / با کرامت شد / شریف شد
- مَغِیبُهُ : غیبتش / نبودش / پشت سرش
- وَ : و
- مَحْضَرُهُ : حضورش / بودنش / پیش رویش
این حدیث شریف که از ذخایر حکمت اسلامی است ، به اهمیت و تأثیر “اصل” یا “نَسب” انسان بر شخصیت و رفتار او اشاره دارد . مفهوم “کرم اصل” در اینجا به معنای داشتن ریشهای پاک ، خاندانی شریف ، و تربیت صحیح و نیکوست . این “اصل” تنها محدود به نژاد و حسب و نسب نیست ، بلکه شامل پرورش خانوادگی ، اخلاقیات موروثی و اکتسابی در محیط خانواده ، و ارزشهایی است که فرد از ابتدای زندگی با آنها پرورش مییابد .
عبارت “کَرُمَ مَغِیبُهُ وَ مَحْضَرُهُ” به این معناست که هرگاه ریشه و بنیاد وجودیِ انسان با کرامت و شرافت توأم باشد ، آثار این کرامت در تمامی ابعاد زندگی او متجلی خواهد شد :
- کرم مغیبه ( شرافت در غیبت ) : یعنی حتی در نبود او ، پشت سرش ، و در غیابش نیز از او به نیکی یاد میشود . مردم به او احترام میگذارند و از وی بدگویی نمیکنند . این نشاندهنده آن است که رفتار و گفتار او در زمان حضورش چنان شرافتمندانه بوده که اثری مثبت و ماندگار بر جای گذاشته و حتی در نبودش نیز مورد تحسین و احترام است . همچنین ، ممکن است به این معنا باشد که حتی در غیاب دیگران نیز ، او از غیبت و بدگویی پرهیز میکند و رفتاری شرافتمندانه دارد .
- کرم محضره ( شرافت در حضور ) : یعنی در حضور او ، در جمع مردم ، و در هر موقعیتی که حضور دارد ، با بزرگواری ، ادب ، و احترام برخورد میکند . رفتار و گفتارش سنجیده و محترمانه است و باعث آرامش و تکریم اطرافیان میشود . حضور او مایه خیر و برکت است و اعمال و گفتارش نیکو و پسندیده .
این حدیث تأکیدی عمیق بر این حقیقت دارد که اصالت و تربیتِ ریشهای ، مبنای اصلیِ شکلگیری شخصیت والای انسانی است . فردی که دارای اصالتی نیکو و تربیتی صحیح است ، در همه حال – چه حاضر باشد و چه غایب – از کرامت و شرافت برخوردار خواهد بود و اعمال و کردارش بازتابی از این ریشه پاک خواهد بود .
