ترجمه کلمه به کلمه :
- اَلْخُرْقُ : نادانی ، حماقت ، تندخوییِ نابخردانه ، سبکسری
- شَیْنُ : عیب ، زشتی ، ننگ
- اَلْخُلْقِ : خُلق ، اخلاق ، منش ، سرشت
حماقت و نادانی ، زشتیِ خُلق و خوی انسان است | غررالحکم
الخرق؛ دشمن خُلق نیکو
این کلام حکیمانه، پیوند عمیق میان عقل ، رفتار و اخلاق را بهروشنی بیان میکند.
در این حدیث، واژهٔ الخُرْق به معنای نادانی، رفتارِ برخاسته از فقدانِ حکمت به کار رفته ؛ رفتاری که معمولاً با شتابزدگی ، تندی و بیملاحظگی همراه است.
امام علیه السلام با تعبیر شَیْنُ الخُلُق نشان میدهند که خُرق، صرفاً یک خطای رفتاریِ گذرا نیست، بلکه عیبی بنیادین در اخلاق انسان محسوب میشود ؛ عیبی که زیبایی خُلق را میپوشاند و ارزش آن را کاهش میدهد.
تفاوت الحَمَاقَه با الخُرْق :
هر دو به معنای نادانی ، اما تفاوتهای ظریفی دارند که در جدول زیر آمده است :
| الخُرْق | الحَمَاقَه | |
|---|---|---|
| ریشه | خ ر ق (پاره کردن) | ح م ق (تهی بودن ، سبک مغزی) |
| تصویر ذهنی | پاره کردنِ پرده عقل و حیاء؛ عملِ ویرانگر بیخردی | خلأ و سبکی در مغز ؛ یک حالت کمبود و نقصان |
| نوع نادانی | نادانی فعال و بیپروا که منجر به عمل نسنجیده ، گستاخی و رفتار ناهنجار میشود | نادانی منفعل و سادهلوحانه که بیشتر نشاندهنده کمخردی ، سادهاندیشی و بیکفایتی است |
| بار اخلاقی | قویتر و سرزنشآمیزتر بر جنبه تخریبی و بیشرمانه نادانی تأکید دارد | سرزنشآمیز ، اما گاهی با حالتی ترحمبرانگیز |
| نمونه در فارسی | مانند کسی که عمداً از روی نادانی حرمتها را میشکند ، بیمحابا حرف میزند یا کاری را بدون درنظرگرفتن عواقب ویرانگر انجام میدهد (احمقِ بیپروا) | مانند کسی که به راحتی فریب میخورد ، توانایی تحلیل ندارد و در کارها ناتوان است (سادهلوح ، سبکمغز) |
| نتیجه | خشونت ، درشتی ، بیادبی و ایجاد فتنه | خطاهای احمقانه ، زیان مالی یا شکست در کارها |
خلاصه :
اگر حماقت را معادل عام نادانی بگیریم ، خُرق گونهای خشن ، بیپروا و ویرانگر از آن است ، در حالی که حماقه گونهای سادهلوحانه و ناتوان از آن محسوب میشود
