ترجمه کلمه به کلمه :
- اَلْحِیلَهُ : چارهجویی ، تدبیر ، حیله
- فَائِدَهُ : فایده ، نتیجه ، ثمره
- اَلْفِکْرِ : اندیشه ، تفکر ، فکر
در متون اخلاقی و دینی ، الحیله دو کاربرد دارد :
- اگر در جهت حق، دفع ضرر یا حل مشکل باشد، میتواند معنایی پسندیده داشته باشد
- اما اگر برای فریب، ظلم یا تضییع حق دیگران بهکار رود، به معنای مکر ناپسند است
ثمرهٔ تفکر
این حدیث شریف پیوندی عمیق و معنادار میان تفکر و چارهجویی برقرار میکند و بیان میدارد که ثمرهٔ حقیقی اندیشهٔ درست، رسیدن به راهحل و خروج از بنبستهاست. مقصود از فکر در اینجا، صرف اندیشیدن ذهنی یا خیالپردازی نیست، بلکه تفکری همراه با عبرتگیری، تأمل، و سنجش عواقب امور است؛ همان تفکری که در کتابهای آسمانی و تعالیم پیامبران الهی، انسان به آن ترغیب شده است.
بر اساس شرح آقا جمال خوانساری، نتیجهٔ چنین تفکری آن است که انسان را به اطاعت، انقیاد و انتخاب مسیر صحیح رهنمون میسازد؛ مسیری که برای او چارهٔ کار فراهم میکند و او را از سرگردانی، خطا و هلاکت میرهاند. از این رو، چارهجوییِ ستوده در این حدیث، نه مکر و فریب، بلکه حاصل خردورزی و بصیرت دینی است.
رستگاری و نجات انسان، بینیاز از تفکر حاصل نمیشود؛ اندیشهٔ صحیح، مقدمهٔ یافتن راه درست و عمل صالح است. هر اندازه فکر انسان عمیقتر و الهیتر باشد، چارهجویی او نیز سالمتر و به سعادت نزدیکتر خواهد بود.
