حاجت و نیاز خود را نزد هر کس خواهى ببر، تا اسیر او شوى

ترجمه کلمه به کلمه :

• اِحْتَجْ : نیاز ببر ، حاجت بخواه
• إِلَى مَنْ : به سویِ هر که
• شِئْتَ : بخواهی ، اراده کنی
• وَ کُنْ : و باش
• أَسِیرَهُ : اسیر او ، در بند او

ریسمانی برای اسارت

این کلام حکیمانه از امام علیه‌السلام ، به‌روشنی پیامدهای اخلاقی و انسانیِ نیازمند شدن به دیگران را ترسیم می‌کند. امام علیه السلام با به‌کارگیری تعبیر بسیار گویا و هشداردهندهٔ ی اسیر ، نشان می‌دهند که خواستن حاجت از بندگان خدا ، غالباً با نوعی وابستگی ، خضوع ناخواسته و محدود شدن آزادی روحی انسان همراه است.

چنان‌که در شرح‌های معتبر این حدیث آمده ، کسی که نیاز خود را نزد دیگری می‌برد، ناگزیر باید به اندازه‌ای فروتنی ، ملاحظه ، مدارا ، و گاه تملّق پیشه کند؛ اموری که در بسیاری از موارد به کاستن از شأن و آبروی انسانی می‌انجامد. از این‌رو، چنین شخصی از نظر معنوی و اخلاقی، همانند اسیری است که اختیار خود را تا حدی به دست دیگری سپرده است.

مرحوم آقا جمال خوانساری در شرح این حدیث توضیح می‌دهد که نیازمند، به سبب حاجتی که دارد، ناچار است خود را در رفتار و گفتار مقیّد سازد و همین قید و بند، شباهتی روشن با حالت اسارت دارد. همچنین اشاره می‌کنند که در برخی نسخه‌ها به جای «کُنْ»، واژهٔ «تَکُنْ» آمده است که از نظر معنا تفاوتی ایجاد نمی‌کند و بر تداوم این حالت دلالت دارد؛ یعنی: تا زمانی که محتاج اویی، اسیر او خواهی بود .

هدف حدیث، نه نفی تعاون و یاری‌خواهی مشروع، بلکه هشدار نسبت به عادت کردن به درخواست از مردم و غفلت از توکل بر خداوند است. این سخن، انسان را به عزّت نفس، قناعت، و تکیه بر پروردگار فرا می‌خواند و یادآور می‌شود که آزادی حقیقی، در بی‌نیازی از غیر خداست.