ترجمه کلمه به کلمه :
- جَعَلَ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ : قرار داد خداوندِ پاک و منزه
- حُقُوقَ عِبَادِهِ : حقوقِ بندگانِ خود را
- مُقَدِّمَهً لِحُقُوقِهِ : مقدّم بر حقوقِ خود
- فَمَنْ قَامَ : پس هر که برخاست ، پایبند شد
- بِحُقُوقِ عِبَادِ اَللَّهِ : به حقوقِ بندگانِ خدا
- کَانَ ذَلِکَ : بود آن عمل
- مُؤَدِّیاً : رساننده ، منتهیشونده
- إِلَى اَلْقِیَامِ : به سوی برپا داشتن
- بِحُقُوقِ اَللَّهِ : حقوقِ خداوند
راه بندگی خدا از مسیر رعایت حقوق بندگان خدا
این حدیث شریف ، یکی از عمیقترین آموزههای اخلاقی و اجتماعی اسلام را بیان میکند و نشان میدهد که در منطق دین، رعایت حقوق مردم جایگاهی بنیادین و مقدّم دارد. خداوند متعال، از روی لطف و عنایت به بندگان خویش، حقوق آنان را در مسیر عمل دینی در پیشاپیش حقوق خود قرار داده است؛ به این معنا که دینداریِ حقیقی، بدون ادای حقوق انسانها کامل نمیشود.
مطابق شرح آقا جمال خوانساری، مقصود آن است که خداوند به رحمت خویش چنین نظامی را مقرر داشته تا انسان از راه توجه به حقوق دیگران، به انجام صحیح حقوق الهی هدایت شود.
کسی که در روابط خود با مردم اهل عدالت، امانتداری و وفای به حق باشد و حق کسی را نزد خود نگاه ندارد، این پایبندی بهطور طبیعی او را به رعایت حقوق الهی نیز سوق میدهد و سبب میشود چیزی از وظایف الهی او فوت نگردد.
شرح آقا جمال خوانساری، جلد: ۳، صفحه: ۳۷۰
از این منظر، حقوق بندگان نه در برابر حقوق خدا، بلکه پل و مقدمهای برای تحقق آنها هستند. عبادت، ایمان و تقوا زمانی اثر حقیقی مییابند که با رعایت حق انسانها همراه باشند. این حدیث، معیار روشنی برای سنجش صدق دینداری ارائه میدهد: هر اندازه انسان در حقالناس دقیقتر و مسئولانهتر باشد، در مسیر بندگی خداوند نیز استوارتر خواهد بود.
