بزرگترین حسرتها، در روز قیامت، حسرت کسى است که در نافرمانى خداوند، مالى گرد آورد و دیگرى آن را به ارث برد و در راه خداى سبحان انفاقش کرد، خداوند به‏ سبب این مال او را داخل بهشت مى ‏کند و شخص اول را به سبب همان مال، وارد جهنم مى‏ گرداند

ترجمه کلمه به کلمه :

• إِنَّ أَعْظَمَ اَلنَّاسِ : همانا ، بی‌گمان بزرگ‌ترین مردم
• حَسْرَهً یَوْمَ اَلْقِیمَهِ : از نظر حسرت ، افسوس در روز قیامت
• رَجُلٌ : مردی
• اِکْتَسَبَ مَالاً مِنْ غَیْرِ طَاعَهِ اَللَّهِ : به دست آورد ، کسب کرد مال و اموالی غیرِ اطاعت خداوند
• فَوَرَّثَهُ رَجُلاً أَنْفَقَهُ فِی طَاعَهِ اَللَّهِ : سپس آن را به ارث گذاشت به مردی که آن را خرج کرد در راه اطاعت خداوند
• فَدَخَلَ بِهِ اَلْجَنَّهَ : پس داخل شد به سبب آن در بهشت
• وَ دَخَلَ اَلْأَوَّلُ اَلنَّارَ : و داخل شد نفر نخست در آتش جهنم

سرنوشت متفاوت یک مال

این حدیث شریف با بیانی تکان‌دهنده ، حقیقتی عمیق از سرنوشت انسان و نقش نیت و شیوهٔ کسب مال را آشکار می‌سازد. حسرتِ مورد اشاره در حدیث ، تنها اندوهی گذرا نیست ، بلکه پشیمانی‌ای عمیق و جبران‌ناپذیر است که در روز قیامت ، پس از روشن شدن حقیقت اعمال ، دامنگیر انسان می‌شود.

در این روایت ، محور اصلی نکوهش نه اصلِ مال ، بلکه چگونگی کسب آن است. مردی که ثروت خود را از راهی ناسازگار با اطاعت الهی فراهم کرده ، گرچه همان مال پس از مرگش در مسیر طاعت خدا خرج شده است ، اما این تغییر مسیر ، سودی برای او ندارد ؛ زیرا معیار ارزش‌گذاری اعمال در پیشگاه الهی ، نیت ، راه کسب و التزام عملی شخص در زمان حیات است.

چه‌بسا مالی که در ظاهر به کار خیر انجامیده ، اما برای صاحب نخستین آن ، جز حسرت و کیفر نتیجه‌ای در پی نداشته باشد.

این حدیث با اندکی تغییر در حکمت ۴۲۹ نهج البلاغه نیز آمده است

وَ قَالَ علیه السلام : إِنَّ أَعْظَمَ الْحَسَرَاتِ یَوْمَ الْقِیَامَهِ، حَسْرَهُ رَجُلٍ کَسَبَ مَالًا فِی غَیْرِ طَاعَهِ اللَّهِ، فَوَرِثَهُ رَجُلٌ فَأَنْفَقَهُ فِی طَاعَهِ اللَّهِ سُبْحَانَهُ فَدَخَلَ بِهِ الْجَنَّهَ، وَ دَخَلَ الْأَوَّلُ بِهِ النَّارَ