اندک داشتن، بهتر از خوار شدن است

ترجمه کلمه به کلمه :

• اَلتَّقَلُّلُ : کم‌داشتن ، قناعت‌ورزی ، به اندک ساختن ، ساده‌زیستی
• وَ لاَ : و نه این‌که
• اَلتَّذَلُّلُ : خواری‌پذیری ، خوار شدن ، ذلیل گشتن

حفظ کرامت در سایه قناعت

در این سخن کوتاه و دلنشین ، انسان به یک اصل مهم اخلاقی و رفتاری دعوت شده است : قناعت بر ذِلّت مقدّم است . مقصود این است که انسان ، اگر میان «کم داشتن» و «خوار شدن» بر سر دو راهی قرار گرفت ، راه قناعت و عزّت را برگزیند. کمبود و تنگی معیشت ، اگر با حفظ کرامت همراه باشد ، بسی شریف‌تر از رفاهی است که در راه آن انسان ناچار به التماس ، فرومایگی یا وابستگی ذلّت‌آور گردد.

این حدیث شریف بر ارزش آزادگی و عزّت نفس تأکید می‌کند ؛ زیرا آزادی درونی هنگامی شکوفا می‌شود که انسان نیازهای خویش را با قناعت مدیریت کند و عزت خود را سرمایه‌ای حفظ‌کردنی بداند ، نه بهایی که در برابر مال یا موقعیتی ناچیز فروخته شود. از نگاه دینی ، انسان مؤمن در تنگی قانع است و در فراخی شاکر ، و هرگز اجازه نمی‌دهد که نفس ، او را به درِ خانه‌های ذلت‌بار بکشاند.

این سخن امیرالمومنین علی علیه السّلام ، دعوتی است به زندگی پاک ، سبک‌بال و آبرومندانه ؛ زندگی‌ای که اساس آن بر کرامت انسان نهاده شده است.