ترجمه کلمه به کلمه :
- اَلْحِدَّهُ : تندخویی ، تیزیِ خُلق ، خشم
- ضَرْبٌ : نوعی ، گونهای
- مِنَ اَلْجُنُونِ : از دیوانگی
- لِأَنَّ صَاحِبَهَا : زیرا صاحب آن (کسی که تندخوست)
- یَنْدَمُ : پشیمان میشود
- فَإِنْ لَمْ یَنْدَمْ : پس اگر پشیمان نشود
- فَجُنُونُهُ مُسْتَحْکَمٌ : دیوانگیاش استوار و ریشهدار است
خشم و خشونت، نوعی از دیوانگی
در این بیان حکیمانه ، تندخویی بهعنوان نوعی «جنون» معرفی شده است ؛ اما مقصود از جنون ، دیوانگی علمی یا پزشکی نیست ، بلکه اشاره به نوعی ازکارافتادگی عقل عملی و اختلال در مدیریت احساسات دارد . انسان تندخو در لحظهی خشم ، قدرت تشخیص صحیح را از دست میدهد و رفتاری از او صادر میشود که پس از آرام شدن ، آن را ناپسند شمرده و دچار پشیمانی میگردد . همین پشیمانی نشان میدهد که آن رفتار برخاسته از خرد و تدبیر نبوده است.
امام علیه السلام در ادامه میفرمایند اگر کسی پس از تندخویی پشیمان نشود ، این حالتِ ناپسند در او ریشهدار و قوی شده و به صورت یک خُلق ثابت درآمده است ؛ به گونهای که دیگر هشدار درونیِ عقل و وجدان نیز در او تأثیری ندارد . چنین فردی ، در معرض آسیب رساندن به خود و دیگران و دور شدن از مسیر اعتدال اخلاقی قرار میگیرد .
این حدیث تأکیدی است بر ضرورت کنترل خشم ، تربیت نفس ، و مراقبهی اخلاقی ؛ زیرا تندخویی ، اگر درمان نشود ، میتواند شخصیت انسان را از مسیر عقلانیت و آرامش بیرون ببرد و او را گرفتار زیانهای دنیوی و معنوی سازد.
این حدیث در حکمت ۲۵۵ نهج البلاغه آمده است – برای مطالعه کلیک کنید
