ترجمه کلمه به کلمه :
- رُبَّمَا : چهبسا ، گاهی
- اِرْتَجَّ : بسته شود ، گیر کند ، زبانبند شود
- عَلَى : بر ، برای
- اَلْفَصِیحِ : فرد بلیغ ، سخنور ، فرد فصیح و زبان آور
- اَلْجَوَابُ : پاسخ
این سخن حکیمانه یادآور حقیقتی مهم در عرصهٔ گفتوگو و تعامل انسانی است : توان سخنگویی و فصاحت ، تضمینکنندهٔ آمادگی دائمی برای پاسخ نیست . گاه انسان اگر فصیح و سخنور باشد در برابر پرسشی دشوار ، شرایطی نابهنجار ، یا هیجانی درونی دچار ارتجال و درنگ میشود و زبان از ادای پاسخ بازمیماند.
این حالت نه نشانهٔ ناتوانی علمی است و نه ضعف شخصیتی ؛ بلکه طبیعت بشر چنین است که در برخی لحظات ، ذهن و زبان هماهنگی همیشگی خود را از دست میدهند . بزرگان اخلاق نیز اشاره کردهاند که این لحظات ، فرصتی برای تواضع ، دقت در سخن ، و دوری از شتابزدگی است.
در واقع حدیث ما را به این نکته رهنمون میسازد که :
- در گفتار ، صبر و آرامش داشته باشیم؛
- در داوری دربارهٔ دیگران عجله نکنیم؛
- و بدانیم که سکوتِ لحظهای یک سخنور ، میتواند نشانهٔ تعقل و احتیاط او باشد ، نه ضعف
