ترجمه کلمه به کلمه :
- إِیَّاکَ : بپرهیز ، تو را برحذر میدارم
- وَ اَلتَّجَبُّرَ : از خودبزرگبینی ، از استکبار ، از متکبّر شدن
- عَلَى : بر ، نسبت به
- عِبَادِ اَللَّهِ : بندگانِ خدا
- فَإِنَّ : زیرا ، همانا
- کُلَّ : هر
- مُتَجَبِّرٍ : متکبّری ، گردنکشی ، کسی که تجبّر و خودبزرگبینی میورزد
- یَقْصِمُهُ : در هم میشکند ، خرد میکند ، نابود میسازد
- اَللَّهُ : الله
تجبّر؛ راه سقوطِ متکبّران
این حدیث شریف ، انسان را از یکی از خطرناکترین صفات اخلاقی یعنی «تجبّر» برحذر میدارند . «تجبّر» به معنای رفتار متکبّرانه و زورمدارانه با دیگران است ؛ حالتی که فرد خود را برتر از دیگر بندگان خدا میپندارد و نسبت به آنان احساس بزرگی میکند.
این صفت ، ریشه در غرور و غفلت از حقیقت بندگی دارد . کسی که خود را صاحب قدرت یا برتری میبیند ، در واقع جایگاه حقیقی خویش را در برابر عظمت الهی فراموش کرده است . از همین رو ، حدیث هشدار میدهد که سرنوشتِ هر متجبّری سقوط و شکسته شدن است ؛ چرا که خداوند متعال ، کبریا را مخصوص ذات خویش قرار داده و هر کس در این مقام ادّعا و گردنکشی کند ، به خواست الهی خوار و درهمشکسته میشود .
امام علیهالسلام خطاب را با واژه «إِیَّاکَ» آغاز میفرمایند که شدیدترین شکل نهی و هشدار در زبان عربی است . این انتخاب ، نشان از اهمیت فوقالعاده و عواقب شوم این گناه دارد . عبارت «عِبَادِ اللَّهِ» کلید فهم این حدیث است . هنگامی که فردی بر انسانی دیگر تکبر میورزد ، در حقیقت بر «بنده خدا» گردن افراخته است . این نگاه ، قداست و حرمتی برای تمامی انسانها به ارمغان میآورد ، چرا که هر کس ، چه نیکوکار و چه بدکار ، بنده پروردگار یکتاست و تجاوز به حریم او ، هتک حرمت به مقام ربوبیت است .
در بخش دوم حدیث ، امام علیهالسلام به کیفر الهی این عمل اشاره میفرمایند : «فَإِنَّ کُلَّ مُتَجَبِّرٍ یَقْصِمُهُ اللَّهُ» . فعل «یَقْصِمُ» از ریشه «قَصْم» به معنای شکستن شدید و درهم کوبیدن است . این تعبیر ، به روشنی نشان میدهد که سرنوشت گردنکشان در دنیا و آخرت ، نابودی و شکستی سهمگین است . تاریخ نیز گواهی میدهد که مستکبرانی چون فرعون و نمرود ، چگونه به خشم خداوند گرفتار آمده و عذاب الهی آنها را درهم شکسته .
سخن پایانی
پیام عمیق این کلام نورانی آن است که عزت واقعی نه در سلطهجویی ، بلکه در فروتنی در برابر حق و خدمت به مردم است . بندگان خدا همگی در کرامت انسانی مشترکاند ، و هر نوع نگاه از بالا به آنان ، در حقیقت نوعی مبارزه با نظم الهی و عدالت پروردگار محسوب میشود .
